تسمۀ زمانبندی یا تسمۀ تایمینگ یا تسمه تایم (به انگلیسی: Timing belt) تسمهای دندانهدار و بخشی از موتور احتراق داخلی است که زمانبندی سوپاپهای موتور را کنترل میکند و برای هماهنگ کردن زمان باز و بسته شدن سوپاپها حرکت میللنگ را به میلبادامک منتقل میکند. در برخی از موتورها برای این کار به جای تسمه، چرخدنده به کار میرود.
تاریخچه تسمه تایم
زمانبندی موتورها در ابتدا توسط زنجیر انجام میشد که باعث میگردید موتور ماشین با سر و صدا و اصطلاحاً سنگین کار کند. به همین دلیل و همچنین به علت سادگی استفاده، هزینه کمتر، عدم نیاز به روغن کاری و راندمان بالاتر، به تدریج زنجیر جای خود را به تسمه داد.
اولین تسمه تایم در سال ۱۹۴۵ مورد استفاده قرار گرفتهاست. در سال ۱۹۶۲، خودروی آلمانی «گلاس ۱۰۰۴» اولین خودرویی بود که از تسمه تایم استفاده میکرد و به تولید انبوه رسید. سپس در سال ۱۹۶۶ پونتیاک برای اولین بار در آمریکا از تسمه تایم در محصول Tempest خود استفاده کرد. در سال ۱۹۶۶ شرکت Vauxhall تولید طراحی جدیدی از موتورهای ۴ سیلندر را آغاز کرد که در آن از تسمه تایم استفاده میشد و همین ترکیب بندی امروزه در غالب خودروها مورد استفاده قرار میگیرد.
عملکرد تسمه تایم
در موتور احتراق داخلی، تسمه تایم میل لنگ را به میل بادامک(ها) متصل میکند، تا به نوبت بسته شدن و بازشدن دریچه سوپاپها را کنترل کند. یک موتور چهار زمانه مستلزم این است که سوپاپها یکبار در هر دو دور میل لنگ باز و بسته شوند که تسمه تایم این کار را انجام میدهد. این تسمه دارای دندانههایی است تا به وسیلi آن، میل بادامک(ها) را همزمان با میل لنگ بچرخاند. در بعضی از طراحیهای موتور، تسمه تایم همچنین میتواند برای به حرکت درآوردن دیگر اجزاء موتور از قبیل پمپ آب و پمپ روغن نیز استفاده شود.
در ادامه به طور کامل بیان شده است که تسمه تایم چطور کار میکند؟
چرخه چهارمرحلهای موتورهای احتراق داخلی شامل؛ ۱- مرحله مکش (پیستون در داخل سیلندر به پایین میرود، سوپاپ هوا باز میشود و مکش ایجاد شده به وسیله حرکت رو به پایین سیلندر باعث مکش مخلوط سوخت و هوا به داخل سیلندر میشود.)، ۲-مرحله تراکم (پیستون در داخل سیلندر بالا میرود، سوپاپ هوا بسته و مخلوط سوخت و هوا کمپرس میشود.)، ۳-مرحله توان (شمع جرقه میزند و مخلوط سوخت و هوا منفجر میشود. پیستون به سمت پایین رانده و همزمان سوپاپ دود باز میشود.)، ۴-مرحله تخلیه (پیستون به سمت بالا میآید و دود از محل سوپاپ دود خارج میشود.) است.
در این ۴ مرحله، زمانبندی باز و بسته شدن سوپاپ هوا و سوپاپ دود به وسیله تسمه تایم صورت میگیرد. در واقع تسمه تایم حرکت میللنگ را به میل سوپاپ (میل بادامک) انتقال میدهد و میل سوپاپ هم سوپاپها را بالا و پایین میکند. اگر به خواهیم به عبارت دیگر چگونگی عملکرد تسمه تایم را توضیح دهیم باید بگویم که این قطعه با هماهنگ کردن سرعت چرخش میللنگ با میل سوپاپ، زمان باز و بسته شدن سوپاپها را تنظیم میکند. میلسوپاپ که به میل بادامک هم معروف است معمولا در سر سیلندر اتومبیل قرار دارد، امام ممکن است در برخی از اتومبیلها، طراحان جای دیگری از موتور را به این قطعه اختصاص داده باشند.
از آنجایی که کار تسمه تایم تنظیم زمانبندی باز و بسته شدن سوپاپها است، هرگونه لغزش این تسمه روی فولی متصل به میللنگ یا میل سوپاپ باعث اشکال در عملکرد موتور میشود، به همین دلیل روی این تسمه دندانههایی وجود دارد که این دندانهها روی فولیهای دندانهدار قرار میگیرد و بدینوسیله هیچ لغزشی صورت نمیگیرد. وجود همین دندانهها باعث شده که نصب کردن تسمه تایم به سادگی تسمههای دیگر مثل تسمه دینام نباشد. کافی است تسمه تایم چند دندانه جابهجا نصب شود یا اساس این دندانهها در محلی اشتباه قرار گیرند، آن وقت آسیبی جدی به موتور وارد خواهد شد. به همین دلیل تعویض تسمه تایم باید توسط یک مکانیک و تعمیرکار حرفهای انجام شود و انجام این کار را نباید به هر کسی سپرد. در موتورهای چهارزمانه، به ازای هر دو دوری که میللنگ میچرخد، میل سوپاپ یک دور خواهد چرخید که این هماهنگی به واسطه تسمه تایم انجام میشود.
علائم خرابی تسمه تایم
اگر با کاهش قدرت موتور خودروی خود مواجه شدهاید و یا موتور بیش از حد معول گرما تولید میکند از علائم اصلی خرابی تسه تایم برشمرده میشود و البته باید در نظر داشته باشید لرزش زیاد موتور، روغن ریزی، روشن شدن چراغ چک از دیگر علائم خرابی تسمه تایم است که باید در اسرع وقت به تعمیرکار نشان داده شود و برای تعویض آن از لوازم یدکی معتبر استفاده گردد.
زمان تعویض تسمه تایم
همه اتومبیلها معمولا داری یک زمان مشخصی برای تعویض تسمه تایم هستند که این زمان توسط کارخانه تولید کننده خودرو در کاتالوگ مشخص شده است. زمان تعویض تسمه تایم ممکن است بر اساس گذر زمان مثلا ۲ سال یا بر اساس پیمایش خودرو مثلا ۶۰ هزار کیلومتر مشخص شده باشد. این عدد هم بستگی جدی به کیفیت تسمه تایمی دارد که توسط اتومبیلساز استفاده شده است. مثلا برای برخی از محصولات شرکت فورد، زمان تعویض تسمه تایم بعد از ۱۶۰ هزار کیلومتر اعلام شده است.
یک نکته مهم این است که هنگام خرید اتومبیل دستدوم، شما قادر به تشخیص میزان کارکرد تسمه تایم نیستید و فقط یک کارشناس خبره میتواند این تشخیص را داشته باشد. به همین دلیل برای اینکه اتفاق ناگواری برای اتومبیلتان نیفتد، حتما باید خودرو را به کارشناس نشان دهید تا بدانید عمر تسمه تایم آن چقدر است.
منبع :
تسمۀ زمانبندی یا تسمۀ تایمینگ یا تسمه تایم (به انگلیسی: Timing belt) تسمهای دندانهدار و بخشی از موتور احتراق داخلی است که زمانبندی سوپاپهای موتور را کنترل میکند و برای هماهنگ کردن زمان باز و بسته شدن سوپاپها حرکت میللنگ را به میلبادامک منتقل میکند. در برخی از موتورها برای این کار به جای تسمه، چرخدنده به کار میرود.
تاریخچه تسمه تایم
زمانبندی موتورها در ابتدا توسط زنجیر انجام میشد که باعث میگردید موتور ماشین با سر و صدا و اصطلاحاً سنگین کار کند. به همین دلیل و همچنین به علت سادگی استفاده، هزینه کمتر، عدم نیاز به روغن کاری و راندمان بالاتر، به تدریج زنجیر جای خود را به تسمه داد.
اولین تسمه تایم در سال ۱۹۴۵ مورد استفاده قرار گرفتهاست. در سال ۱۹۶۲، خودروی آلمانی «گلاس ۱۰۰۴» اولین خودرویی بود که از تسمه تایم استفاده میکرد و به تولید انبوه رسید. سپس در سال ۱۹۶۶ پونتیاک برای اولین بار در آمریکا از تسمه تایم در محصول Tempest خود استفاده کرد. در سال ۱۹۶۶ شرکت Vauxhall تولید طراحی جدیدی از موتورهای ۴ سیلندر را آغاز کرد که در آن از تسمه تایم استفاده میشد و همین ترکیب بندی امروزه در غالب خودروها مورد استفاده قرار میگیرد.
عملکرد تسمه تایم
در موتور احتراق داخلی، تسمه تایم میل لنگ را به میل بادامک(ها) متصل میکند، تا به نوبت بسته شدن و بازشدن دریچه سوپاپها را کنترل کند. یک موتور چهار زمانه مستلزم این است که سوپاپها یکبار در هر دو دور میل لنگ باز و بسته شوند که تسمه تایم این کار را انجام میدهد. این تسمه دارای دندانههایی است تا به وسیلi آن، میل بادامک(ها) را همزمان با میل لنگ بچرخاند. در بعضی از طراحیهای موتور، تسمه تایم همچنین میتواند برای به حرکت درآوردن دیگر اجزاء موتور از قبیل پمپ آب و پمپ روغن نیز استفاده شود.
در ادامه به طور کامل بیان شده است که تسمه تایم چطور کار میکند؟
چرخه چهارمرحلهای موتورهای احتراق داخلی شامل؛ ۱- مرحله مکش (پیستون در داخل سیلندر به پایین میرود، سوپاپ هوا باز میشود و مکش ایجاد شده به وسیله حرکت رو به پایین سیلندر باعث مکش مخلوط سوخت و هوا به داخل سیلندر میشود.)، ۲-مرحله تراکم (پیستون در داخل سیلندر بالا میرود، سوپاپ هوا بسته و مخلوط سوخت و هوا کمپرس میشود.)، ۳-مرحله توان (شمع جرقه میزند و مخلوط سوخت و هوا منفجر میشود. پیستون به سمت پایین رانده و همزمان سوپاپ دود باز میشود.)، ۴-مرحله تخلیه (پیستون به سمت بالا میآید و دود از محل سوپاپ دود خارج میشود.) است.
در این ۴ مرحله، زمانبندی باز و بسته شدن سوپاپ هوا و سوپاپ دود به وسیله تسمه تایم صورت میگیرد. در واقع تسمه تایم حرکت میللنگ را به میل سوپاپ (میل بادامک) انتقال میدهد و میل سوپاپ هم سوپاپها را بالا و پایین میکند. اگر به خواهیم به عبارت دیگر چگونگی عملکرد تسمه تایم را توضیح دهیم باید بگویم که این قطعه با هماهنگ کردن سرعت چرخش میللنگ با میل سوپاپ، زمان باز و بسته شدن سوپاپها را تنظیم میکند. میلسوپاپ که به میل بادامک هم معروف است معمولا در سر سیلندر اتومبیل قرار دارد، امام ممکن است در برخی از اتومبیلها، طراحان جای دیگری از موتور را به این قطعه اختصاص داده باشند.
از آنجایی که کار تسمه تایم تنظیم زمانبندی باز و بسته شدن سوپاپها است، هرگونه لغزش این تسمه روی فولی متصل به میللنگ یا میل سوپاپ باعث اشکال در عملکرد موتور میشود، به همین دلیل روی این تسمه دندانههایی وجود دارد که این دندانهها روی فولیهای دندانهدار قرار میگیرد و بدینوسیله هیچ لغزشی صورت نمیگیرد. وجود همین دندانهها باعث شده که نصب کردن تسمه تایم به سادگی تسمههای دیگر مثل تسمه دینام نباشد. کافی است تسمه تایم چند دندانه جابهجا نصب شود یا اساس این دندانهها در محلی اشتباه قرار گیرند، آن وقت آسیبی جدی به موتور وارد خواهد شد. به همین دلیل تعویض تسمه تایم باید توسط یک مکانیک و تعمیرکار حرفهای انجام شود و انجام این کار را نباید به هر کسی سپرد. در موتورهای چهارزمانه، به ازای هر دو دوری که میللنگ میچرخد، میل سوپاپ یک دور خواهد چرخید که این هماهنگی به واسطه تسمه تایم انجام میشود.
علائم خرابی تسمه تایم
اگر با کاهش قدرت موتور خودروی خود مواجه شدهاید و یا موتور بیش از حد معول گرما تولید میکند از علائم اصلی خرابی تسه تایم برشمرده میشود و البته باید در نظر داشته باشید لرزش زیاد موتور، روغن ریزی، روشن شدن چراغ چک از دیگر علائم خرابی تسمه تایم است که باید در اسرع وقت به تعمیرکار نشان داده شود و برای تعویض آن از لوازم یدکی معتبر استفاده گردد.
زمان تعویض تسمه تایم
همه اتومبیلها معمولا داری یک زمان مشخصی برای تعویض تسمه تایم هستند که این زمان توسط کارخانه تولید کننده خودرو در کاتالوگ مشخص شده است. زمان تعویض تسمه تایم ممکن است بر اساس گذر زمان مثلا ۲ سال یا بر اساس پیمایش خودرو مثلا ۶۰ هزار کیلومتر مشخص شده باشد. این عدد هم بستگی جدی به کیفیت تسمه تایمی دارد که توسط اتومبیلساز استفاده شده است. مثلا برای برخی از محصولات شرکت فورد، زمان تعویض تسمه تایم بعد از ۱۶۰ هزار کیلومتر اعلام شده است.
یک نکته مهم این است که هنگام خرید اتومبیل دستدوم، شما قادر به تشخیص میزان کارکرد تسمه تایم نیستید و فقط یک کارشناس خبره میتواند این تشخیص را داشته باشد. به همین دلیل برای اینکه اتفاق ناگواری برای اتومبیلتان نیفتد، حتما باید خودرو را به کارشناس نشان دهید تا بدانید عمر تسمه تایم آن چقدر است.
منبع :
تسمه تایم چیست؟